Beginnen met AI: zo haal je meer uit ChatGPT en Claude

Deze blog maakte ik voor iedereen die met AI wil beginnen en zich afvraagt: waar moet ik in vredesnaam beginnen? Geen geheime prompts, wel de dingen die echt verschil gaan maken: hoe je AI één keer goed inricht, waarom die magische superprompt echt niet bestaat, en hoe je verstandig omgaat met je (privé)gegevens.

Wegwijs in de AI-jungle

Wie vandaag zoekt naar ‘hoe begin ik met ChatGPT?’ of ‘wat is de beste prompt voor Claude?’, komt al snel in een digitale jungle terecht.

“10 ChatGPT settings you NEED to change!”
“Claude just changed EVERYTHING!”
“The ONLY AI prompt you’ll ever need!”

Het liefst met een verbaasd gezicht op de thumbnail, drie rode pijlen en ergens het woord INSANE. En natuurlijk staat er onder de video een link naar een ‘gratis prompt pack’.

Na dertig minuten kijken krijg je dan een PDF van 86 pagina’s met prompts als:

“You are an elite world-class strategic expert with 25 years of experience…”

Daar word je meestal niet beter van. En de belangrijkste tip uit zo’n video komt vaak neer op: vertel ChatGPT wie je bent. Tja.

Toch zit daar, onder een flinke laag clickbait, wel degelijk een kern van waarheid in. Een AI-dienst wordt namelijk veel nuttiger wanneer je hem goed inricht.

Sterker nog: de nieuwste generatie AI-modellen heeft juist een ontwikkeling doorgemaakt waardoor veel van die prompt-trucjes minder belangrijk zijn geworden. Anthropic beschrijft bij de nieuwste generatie Claude dat het meer dan 80% van zijn eerdere Claude Code-systeemprompt heeft kunnen verwijderen, zonder meetbaar verlies in de eigen coding-evaluaties. De reden: moderne modellen kunnen veel beter zelfstandig de context en bedoeling van een opdracht interpreteren.

OpenAI geeft voor de nieuwste GPT-5.6-modellen een vergelijkbare richting aan: houd prompts lean, geef relevante context, duidelijke beperkingen en succescriteria, en schrijf niet iedere stap onnodig voor.

ChatGPT én Claude: waarom ik ze allebei gebruik

Zelf gebruik ik twee AI-diensten intensief: ChatGPT van OpenAI en Claude van Anthropic.

ChatGPT

van OpenAI

Bij mij vooral voor schrijven, ideeën uitwerken, onderzoek en als dagelijkse sparringpartner.

Claude

van Anthropic

Bij mij vooral voor programmeren, websites, code analyseren en langere documenten.

Niet omdat ik niet kan kiezen. Juist omdat ik dat wél heb gedaan.

Dat betekent niet dat ChatGPT niet kan programmeren of dat Claude geen goede tekst kan schrijven. Natuurlijk kunnen ze dat allebei.

Maar waarom zou ik mezelf beperken tot één stuk gereedschap? Je draait tenslotte ook geen schroef in de muur met een hamer omdat je toevallig al een hamer in je hand hebt.

AI is voor mij steeds meer een gereedschapskist geworden. Voor iedere klus pak ik het juiste gereedschap dat op dat moment het beste past bij mijn vraag of uitdaging.

Wees niet loyaal aan een AI-tool. Wees loyaal aan het resultaat dat je wilt bereiken.

Waarvoor gebruik ik welke AI?

Mijn gebruik ziet er op dit moment ongeveer zo uit:

Het is allemaal nog piepjong

Dat vergeten we soms. ChatGPT werd op 30 november 2022 publiek beschikbaar. Claude volgde kort daarna: het eerste publieke model verscheen op 14 maart 2023.

De huidige generatie AI-assistenten bestaat dus nog maar een paar jaar. Vergelijk dat eens met de ontwikkeling van de pc, internet, smartphones of zoekmachines. We zitten nog behoorlijk aan het begin.

En dat merk je. Nieuwe modellen volgen elkaar in hoog tempo op. Functies die een jaar geleden bijzonder waren, vinden we inmiddels vanzelfsprekend. Tegelijkertijd veranderen de menu’s, mogelijkheden en abonnementen zo snel dat een instructievideo van vorig jaar soms alweer archeologie is.

Deze gids is daarom nadrukkelijk een momentopname. Ik richt me op principes die langer meegaan dan knopjes.

Eerst inrichten, daarna pas gebruiken

Wanneer je ChatGPT of Claude voor het eerst opent en direct vragen begint te stellen, gebruik je eigenlijk maar een deel van wat zo’n dienst nuttig kan maken.

Vertel je AI eerst wie je bent. Niet je complete levensverhaal en zeker geen vertrouwelijke gegevens, maar relevante context:

• Wat voor werk doe je en in welke sector?
• Waarvoor gebruik je AI?
• Welke kennis heb je al?
• Wil je uitgebreide uitleg of juist korte antwoorden?
• Wil je technische instructies stap voor stap?
• Mag de AI vaktermen en jargon gebruiken?

En misschien nog belangrijker: wat hoeft de AI jou niet meer uit te leggen?

Vooral dat kennisniveau vind ik belangrijk. Als ik een technische vraag stel over Microsoft Entra ID, Intune, Docker of netwerken, heb ik weinig behoefte aan een antwoord dat eerst drie alinea’s uitlegt wat een IP-adres is. Andersom kan iemand die net begint juist wél behoefte hebben aan die uitleg.

Een goede AI-assistent moet daarom niet alleen weten wat je wilt weten, maar ook ongeveer wat je al weet. Dat scheelt niet alleen tijd, het verandert de kwaliteit van het gesprek.

Waar zet je dat neer?

Bij beide diensten kun je dit één keer vastleggen, zodat het voor al je gesprekken geldt.

1. In ChatGPT: open de instellingen en zoek naar Personalisatie. Daar staan de aangepaste instructies (custom instructions) en de geheugenfunctie (memory).
2. In Claude: open de instellingen en zoek naar je profielvoorkeuren. Voor terugkerend werk kun je daarnaast een Project maken met eigen projectinstructies.

Je basisinstelling: kopieer en pas aan

Hieronder staat een basisinstelling die je kunt kopiëren en aanpassen aan jezelf. Dit soort informatie is vaak veel waardevoller dan een zogenaamd ‘superprompt’.

Over mij
Mijn naam is [naam].
Ik werk als [functie] bij [organisatie].
Mijn belangrijkste werkzaamheden zijn [werkzaamheden].
Ik gebruik AI vooral voor [schrijven / analyseren / programmeren / onderzoek].
Mijn kennisniveau is [beginner / gemiddeld / gevorderd / expert] op het gebied van [vakgebied].

Waar ik AI voor wil gebruiken
Ik wil AI gebruiken als praktische assistent en sparringpartner.
Help mij om sneller tot goede oplossingen te komen, maar neem niet automatisch aan dat mijn eerste idee correct is.
Wijs mij op fouten, aannames, ontbrekende informatie en risico's wanneer dat relevant is.

Hoe ik antwoorden wil
Antwoord bij voorkeur in het Nederlands.
Houd antwoorden kort, duidelijk en informeel, tenzij ik om meer diepgang vraag.
Geef eerst het belangrijkste antwoord en daarna de toelichting.
Bij technische instructies geef je een genummerde, stapsgewijze aanpak.
Gebruik geen onnodig ingewikkelde taal.
Ik heb liever een eerlijk antwoord met onzekerheden dan een zelfverzekerd antwoord dat mogelijk niet klopt.

Vragen stellen
Stel alleen vervolgvragen als dat essentieel is om mijn vraag goed te beantwoorden.
Gebruik bij voorkeur één vraag met twee of drie duidelijke opties.
Beperk je tot maximaal twee korte vervolgvragen.
Stel geen vragen die alleen bedoeld zijn om het gesprek gaande te houden.
Als mijn vraag duidelijk is, geef dan direct antwoord.

Toon
Schrijf menselijk, direct en professioneel.
Vermijd overdreven marketingtaal en onnodige complimenten.
Wanneer iets geen goed idee is, zeg dat gewoon.

Vergeet de magische prompt

Er is inmiddels een complete industrie ontstaan rond ‘prompt engineering’. Natuurlijk maakt de manier waarop je een vraag stelt verschil. Maar ik geloof steeds minder in die magische superprompt die je volgens YouTube absoluut moet plakken.

Veel oudere prompttechnieken draaiden om enorme hoeveelheden regels: doe dit altijd, doe dat nooit, gebruik precies zeven stappen, wees expert in 14 vakgebieden, controleer jezelf drie keer.

Veel van die technieken waren ooit nuttig. Maar moderne modellen zijn veel beter geworden in het interpreteren van bedoeling en context. Anthropic beschrijft dit duidelijk: waar je vroeger vooral veel expliciete regels gaf, kun je moderne modellen veel meer eigen oordeel laten gebruiken. Herhaling en overconstraint zijn vaak niet meer nodig.

En als je iedere keer een halve pagina nodig hebt om uit te leggen wie je bent, hoeveel technische kennis je hebt en hoe je antwoord wilt krijgen, dan kun je dat beter één keer goed instellen. Precies wat je hierboven hebt gedaan. Daarna kun je gewoon praten.

Niet meer prompt. Betere context.

Geef AI ruimte om zelf te denken

Oude prompts schreven vaak iedere stap voor. Nieuwe modellen kunnen steeds beter zelf bepalen welke aanpak logisch is. Anthropic omschrijft dit als de verschuiving van ‘give Claude rules’ naar ‘let Claude use judgement’.

Dat betekent niet dat je geen grenzen meer aangeeft. Integendeel. Geef vooral aan wat absoluut moet, wat absoluut niet mag, wat het doel is en wanneer het resultaat geslaagd is. Maar schrijf niet automatisch iedere tussenstap voor.

Gebruik voorbeelden bewust

Een voorbeeld kan geweldig zijn, maar kan een model ook onnodig beperken. Anthropic wijst erop dat voorbeelden het model soms te veel in één oplossingsrichting duwen. Gebruik een voorbeeld dus vooral wanneer je wilt zeggen: ‘maak iets in deze stijl’.

Een prompt met twintig voorbeelden is niet automatisch beter.

Werk met echte informatie

Heb je een document? Upload het. Een spreadsheet? Upload hem. Een foutmelding? Plak hem erbij. Een echt document is meestal waardevoller dan vijf alinea’s waarin je probeert te beschrijven hoe dat document eruitziet.

Vertel ook wanneer het antwoord goed is

Een veelgemaakte fout is een opdracht als ‘maak een plan voor onze nieuwe website’. Prima opdracht. Maar wat is een goed plan? Dat weet de AI niet.

Nu weet het model wie de doelgroep is, wat het doel is, welke onderwerpen belangrijk zijn, hoe uitgebreid het moet zijn en wat een goed resultaat betekent. OpenAI noemt precies dit soort domeincontext, harde beperkingen en succescriteria als belangrijke onderdelen van een goede opdracht.

De simpelste structuur voor een prompt

Weet je niet hoe je een vraag moet formuleren, denk dan aan vier dingen:

• Situatie – wat is er aan de hand?
• Doel – wat wil je bereiken?
• Voorwaarden – waar moet rekening mee worden gehouden?
• Resultaat – hoe moet het antwoord eruitzien?

Ik ben verantwoordelijk voor de communicatie binnen onze organisatie.
We hebben gisteren een grote IT-storing gehad.
Ik wil medewerkers vandaag informeren over wat er is gebeurd.
De doelgroep is niet-technisch personeel. Vermijd technische details die niet nodig zijn.
Schrijf een korte intranetmededeling met een titel, uitleg, gevolgen voor medewerkers en wat zij nu moeten doen.

Dat is een uitstekende prompt. Geen magie.

Werk in stappen, niet in één opdracht

Een gesprek met AI hoeft niet uit één gigantische opdracht te bestaan. Je kunt gewoon beginnen.

Daarna ga je verder. Dat is geen mislukte prompt, dat is samenwerken met AI. Je hoeft niet vooraf precies te weten waar je eindigt.

Maak er geen digitale ja-knikker van

Personaliseren betekent niet dat je een AI moet instrueren om het altijd met je eens te zijn. Integendeel.

Ik wil juist dat een AI aangeeft wanneer mijn redenering niet klopt, wanneer een oplossing onnodig ingewikkeld is of wanneer er een betere aanpak bestaat. Een AI die alleen maar bevestigt wat jij al denkt, is misschien gezellig voor je ego, maar als adviseur heb je er weinig aan. Als ik alleen bevestiging wil, kan ik ook tegen de spiegel praten.

Controleer je antwoord kritisch.
Geef aan welke aannames je maakt, welke onderdelen onzeker zijn en welke informatie ik zou moeten controleren.

Beoordeel mijn voorstel kritisch.
Zoek actief naar zwakke punten, risico's en alternatieven.
Probeer niet alleen mijn idee te bevestigen.

AI kan het ook gewoon fout hebben

Een AI kan ontzettend overtuigend klinken terwijl het antwoord gewoon niet klopt. Dat wordt vaak een hallucinatie genoemd. En dat is verraderlijk.

Een slecht antwoord dat onzeker klinkt, controleer je waarschijnlijk. Een fout antwoord dat fantastisch geschreven en met veel zelfvertrouwen wordt gepresenteerd, neem je veel gemakkelijker aan.

Daarom blijft menselijke kennis belangrijk. Misschien wordt die zelfs belangrijker. AI kan mij helpen een PowerShell-script te schrijven, maar ik wil nog steeds begrijpen wat dat script gaat doen voordat ik het loslaat op een productieomgeving. AI kan een zakelijke brief schrijven, maar ik blijf verantwoordelijk voor wat erin staat.

Gebruik AI als hulpmiddel, niet als vervanging van je eigen verstand.

Privacy: tijdelijke en incognito chats

Hier gaat het op internet verrassend vaak mis. Een AI-chatbot is geen digitale kluis. Ook niet omdat er een slotje naast de chat staat.

Er zijn momenten waarop je juist níet wilt dat een gesprek onderdeel wordt van je chatgeschiedenis, personalisatie of modelverbetering. Daarvoor heeft ChatGPT Temporary Chat en Claude Incognito Chat.

Bij ChatGPT verschijnen Temporary Chats niet in de chatgeschiedenis, maken ze geen geheugen aan en worden ze niet gebruikt om modellen te trainen. OpenAI kan ze voor veiligheidsdoeleinden maximaal 30 dagen bewaren. Bij Claude worden Incognito-chats niet opgeslagen in de normale chatgeschiedenis of memory en niet gebruikt voor training. Ze worden standaard 30 dagen bewaard.

Zet modelverbetering uit als je dat niet wilt

Ook voor normale chats kun je dit aanpassen. Bij ChatGPT gaat dat zo:

1. Open Instellingen.
2. Ga naar Gegevensbeheer.
3. Zoek Het model voor iedereen verbeteren.
4. Zet die instelling op Uit.

Nieuwe gesprekken worden dan niet gebruikt om modellen te verbeteren. Ze blijven wel in je chatgeschiedenis staan, tenzij je ze zelf verwijdert. Claude heeft vergelijkbare privacy- en modelverbeteringsinstellingen.

Nogmaals: dit maakt het geen Fort Knox. Het betekent alleen dat je bewustere keuzes maakt.

Deel nooit meer gegevens dan nodig

Dit is misschien nog belangrijker dan de vorige paragraaf. Ook in een tijdelijke chat blijf je nadenken. Privé betekent niet: gooi je gezonde verstand uit het raam.

Heb je een document waarvan maar een gedeelte nodig is? Upload dan niet automatisch het volledige document. Gegevens die je beter verwijdert of afschermt:

• wachtwoorden
• creditcardgegevens en bankrekeningnummers
• BSN of vergelijkbare identificatienummers
• persoonlijke adressen
• medische identificatiegegevens
• API keys en toegangsgegevens
• vertrouwelijke bedrijfsinformatie

Anthropic adviseert consumenten expliciet voorzichtig te zijn met zeer gevoelige financiële gegevens, gezondheidsgegevens, wachtwoorden en vertrouwelijke documenten.

Stel jezelf steeds drie vragen:

1. Moet de AI deze informatie daadwerkelijk hebben om mijn vraag te beantwoorden?
2. Kunnen namen, adressen of andere gegevens worden geanonimiseerd?
3. Kan ik hetzelfde resultaat bereiken met minder gevoelige informatie?

Extra voorzichtig? Maak na het anonimiseren een schermafbeelding van het relevante deel en upload die. Zo verminder je de kans dat je per ongeluk verborgen of overbodige informatie meestuurt.

AI kan ontzettend handig zijn. Maar jij blijft degene die op Enter drukt.

Werk en AI: let extra goed op

Voor privégebruik is voorzichtigheid al verstandig. Voor werk is het nóg belangrijker. Zet niet zomaar een bestand met salarisgegevens, klantgegevens of een complete personeelslijst in een persoonlijke AI-account.

Loop eerst deze vragen langs:

1. Welke AI-dienst gebruik ik?
2. Is dit mijn privé-account of een bedrijfsaccount?
3. Welke privacyvoorwaarden gelden er?
4. Mag ik deze informatie überhaupt uploaden?
5. Is deze informatie noodzakelijk voor mijn vraag?

Bij zakelijke abonnementen kunnen de voorwaarden anders zijn dan bij consumentenaccounts. OpenAI geeft bijvoorbeeld aan dat gegevens uit Business, Enterprise, Edu en API-diensten standaard niet worden gebruikt om modellen te trainen. Anthropic maakt eveneens onderscheid tussen consumentenproducten en commerciële diensten.

Officiële uitleg van de makers zelf

Tot slot nog vier korte video’s die ik echt de moeite waard vind. Geen YouTube-goeroes met een prompt pack, maar uitleg van Anthropic en OpenAI zelf over hoe hun producten werken. Ze duren allemaal maar een paar minuten en beantwoorden precies de vragen die beginners vaak stellen.

Claude · Anthropic Wat weet AI eigenlijk van je?

Over geheugen en welke informatie een AI over jou bewaart. Handig voordat je je basisinstelling invult.

Claude · Anthropic Wat gebeurt er als je met AI praat?

Wat er onder de motorkap gebeurt zodra je op Enter drukt. Mooie basis als je net begint.

Claude · Anthropic Kun je vertrouwen wat AI je vertelt?

Sluit direct aan op het hoofdstuk hierboven over antwoorden die overtuigend klinken maar niet kloppen.

ChatGPT · OpenAI Computer History in ChatGPT

Uitleg van OpenAI over de geschiedenis-functionaliteit en wat je daarmee kunt instellen.

De video’s zijn Engelstalig. Op YouTube kun je ondertiteling aanzetten via het ondertitel-icoontje in de spelerbalk, desgewenst met automatische vertaling naar het Nederlands.

Nog een kanaal dat ik zelf volg

Ik schreef eerder dat veel YouTube-video’s over AI vooral clickbait zijn. Maar er zijn uitzonderingen, en van dit kanaal heb ik de afgelopen maanden echt wat opgestoken.

De knop opent de uploadlijst van het kanaal, dus je krijgt altijd automatisch de meest recente aflevering te zien. Dat werkt hetzelfde als de YouTube-aanraders op mijn homepage.

Gratis of betalen voor AI?

Zowel ChatGPT als Claude kun je gratis gebruiken. Daarnaast bieden beide betaalde abonnementen met onder andere krachtigere modellen, hogere gebruikslimieten en extra mogelijkheden.

De vraag is niet zozeer wat het kost, maar wanneer betalen daadwerkelijk zin heeft.

Voor iemand die één keer per week vraagt hoe lang een ei moet koken, is een betaald abonnement overkill. Gebruik je AI dagelijks voor je werk, programmeren, schrijven of het analyseren van documenten, dan wordt het een andere rekensom. Dan is de betere vraag: hoeveel tijd levert het mij op? Bespaart het iedere maand enkele uren werk, dan is die som meestal snel gemaakt.

Let daarbij vooral op de beperkingen van gratis accounts. ‘Gratis beschikbaar’ klinkt mooi, maar zegt weinig wanneer juist de functies die AI voor jou interessant maken achter een abonnement zitten. Denk aan hogere limieten, toegang tot de beste modellen, het uploaden van bestanden en het werken met projecten.

AI heeft ook een ecologische prijs

AI heeft niet alleen een financieel prijskaartje. AI-systemen draaien in enorme datacenters. Het trainen én dagelijks gebruiken van grote modellen vraagt rekenkracht, hardware, elektriciteit en koeling. Afhankelijk van de infrastructuur speelt ook watergebruik een rol.

Dat betekent niet dat we AI daarom niet zouden moeten gebruiken. Dat zou een veel te simpele conclusie zijn. Maar we mogen ons wel afvragen waarvoor we al die rekenkracht inzetten.

Ik heb zelf ook genoeg grappige AI-plaatjes laten maken. Het is fascinerend en soms gewoon hilarisch. Maar na de zoveelste afbeelding van een kat als astronaut kun je jezelf best afvragen: wat voegt dit eigenlijk toe?

Ik zie veel meer waarde in AI die iemand helpt een ingewikkeld onderwerp te begrijpen, repetitief werk automatiseert, grote hoeveelheden informatie analyseert of ondersteunt bij het schrijven en structureren van ideeën.

Zet AI in waar het daadwerkelijk iets toevoegt. Niet omdat het kan, maar omdat het zin heeft.

Prompts die je morgen al kunt gebruiken

Klik op Kopieer en plak ze in ChatGPT of Claude. De gele stukken vervang je door je eigen informatie.

Ik heb een probleem met [systeem].

Dit is de situatie:
[informatie]

Dit heb ik al geprobeerd:
[informatie]

Analyseer de meest waarschijnlijke oorzaken en rangschik ze.
Geef daarna een veilige testvolgorde waarmee ik kan bepalen waar het probleem zit.
Doe geen aannames over informatie die ik niet heb gegeven.

Ik heb hieronder een tekst geplaatst.
Verbeter de structuur, leesbaarheid en grammatica, maar verander de inhoud niet onnodig.
Houd de oorspronkelijke toon zoveel mogelijk intact.
Geef daarna kort aan wat je hebt aangepast.

[tekst]

Ik twijfel tussen optie A en optie B.

Dit is mijn situatie:
[context]

Mijn belangrijkste criteria zijn:
[criteria]

Vergelijk beide opties op kosten, risico, complexiteit, onderhoud en toekomstbestendigheid.
Geef daarna jouw advies en benoem welke aannames daarbij belangrijk zijn.

Ik wil ideeën ontwikkelen voor [onderwerp].
Mijn doelgroep is [doelgroep].
Mijn doel is [doel].

Bedenk eerst meerdere mogelijkheden.
Groepeer deze vervolgens en selecteer de vijf ideeën met volgens jou de meeste potentie.
Leg kort uit waarom.

De tien regels die je echt moet onthouden

1. Vertel wie je bent.
2. Vertel wat je probeert te bereiken.
3. Geef de relevante context.
4. Benoem belangrijke beperkingen.
5. Beschrijf wat een goed resultaat is.
6. Geef het model ruimte om zelf te bepalen hoe het daar komt.
7. Gebruik voorbeelden alleen wanneer ze echt helpen.
8. Werk in meerdere stappen bij complexe opdrachten.
9. Deel zo weinig mogelijk gevoelige gegevens.
10. Controleer belangrijke antwoorden altijd.

De beste AI bestaat niet

En daarmee komen we terug bij het begin. Welke is beter: ChatGPT of Claude?

Mijn antwoord is simpel: geen van beide. En allebei. Het hangt af van wat ik wil doen. Voor schrijven, ideeën uitwerken en sparren pak ik vaak ChatGPT. Voor programmeren en werken aan mijn websites grijp ik momenteel graag naar Claude.

Volgend jaar kan die verhouding compleet anders zijn. Misschien gebruik ik tegen die tijd een derde dienst die vandaag nog niet eens bestaat. En dat is prima. We hoeven geen fanclub rond een AI-model te beginnen. Het zijn gereedschappen.

Gebruik AI ook niet zoals een Google-zoekvak, maar als een collega:

Daar worden moderne AI-modellen juist steeds beter in. Niet doordat jij een prompt van 900 woorden schrijft, maar doordat jij goede context geeft.

Goede AI-gebruikers zijn niet per se mensen die de beste prompts kennen. Het zijn mensen die goed kunnen uitleggen wie ze zijn, wat ze willen bereiken, welke context belangrijk is en wanneer een antwoord goed genoeg is.

Dus laat de AI-goeroes vooral hun gouden prompts verkopen. Jij kunt ondertussen gewoon zelf aan de slag. En dat is waarschijnlijk een stuk goedkoper. 😉

Verder lezen