Een paar kleine apparaatjes, wat radiogolven, en ineens heb je een communicatienetwerk dat bijna helemaal van jezelf is.
Toen ik voor het eerst op een van de YouTube-kanalen die ik volg over Meshtastic hoorde, dacht ik eerlijk gezegd: leuk. Ik had wel eens van LoRa gehoord. Iets met radio, sensoren en een groot bereik. Maar wat Meshtastic precies deed, en vooral waarom mensen er zo enthousiast over zijn, was mij in eerste instantie helemaal niet duidelijk. Totdat ik het eens wat beter ging bestuderen.
En eigenlijk is het concept verrassend eenvoudig. Het doet een beetje denken aan de walkie talkies die ik in mijn jeugd veel gebruikte, en ook nog tijdens toertochten met de MINI’s om onderweg met andere deelnemers te kunnen blijven communiceren. Alleen zijn deze moderne “walkie talkies” een stuk slimmer geworden. En het mooiste van LoRa is: je hebt er geen internet voor nodig.
Waar komt LoRa eigenlijk vandaan?
Voordat we in Meshtastic duiken, eerst even terug naar het begin. LoRa is geen technologie die speciaal voor Meshtastic is uitgevonden. Sterker nog: het oorspronkelijke idee had helemaal niets te maken met chatten, wandelen of noodcommunicatie.
Rond 2009 begonnen twee Franse ingenieurs, Nicolas Sornin en Olivier Seller, aan een nieuwe manier om draadloos data te versturen over grote afstanden met zo min mogelijk energie. In 2010 kwam François Sforza erbij en werd het bedrijf Cycleo opgericht.
Hun doel was heel praktisch: meters draadloos uitlezen. Denk aan gasmeters, watermeters, elektriciteitsmeters, sensoren en allerlei industriële toepassingen. Een watermeter hoeft tenslotte geen glasvezelverbinding te hebben. Hij hoeft maar één keer per dag door te geven: “Ik heb vandaag 137 liter geregistreerd.” Maar dat signaal moet soms wel door een gebouw, een straat of een flinke afstand heen. Daar bleek deze techniek bijzonder geschikt voor.
De techniek gebruikt een vorm van Chirp Spread Spectrum, een manier om radiosignalen robuust over grote afstanden te versturen. Semtech zag er wel wat in en nam Cycleo in 2012 over. Daarmee begon LoRa aan een veel grotere reis. In 2015 werd de LoRa Alliance opgericht, en rond diezelfde tijd kreeg het netwerkprotocol dat rond LoRa was ontwikkeld de naam LoRaWAN.
LoRa is niet hetzelfde als LoRaWAN
En hier komen we meteen bij een belangrijk onderscheid. LoRa is de radiotechniek. LoRaWAN is een netwerkprotocol en standaard die LoRa gebruikt, bijvoorbeeld voor IoT-toepassingen. Je kunt het heel simpel vergelijken met wifi:
Bij LoRa werkt het ongeveer net zo:
LoRa zelf is dus geen netwerk zoals het internet. Het is de techniek waarmee je dat radiosignaal maakt.
En dan komt Meshtastic
Hier wordt het interessant. Want iemand dacht op een gegeven moment: “Als we die goedkope LoRa-radio’s nu eens gebruiken om met elkaar te communiceren?” Niet via een provider. Niet via een centrale server. Maar rechtstreeks, van apparaat tot apparaat. En als één apparaat een bericht kan doorgeven aan een ander, kun je misschien zelfs een netwerk bouwen.
Dat is het idee achter Meshtastic. Meshtastic is een open-source project waarmee betaalbare LoRa-apparaten samen een gedecentraliseerd mesh-netwerk vormen. Het project omschrijft zichzelf als een off-grid communicatienetwerk dat kan werken zonder mobiele zendmasten, wifi of internet.
Denk aan een walkie talkie
De eenvoudigste manier om LoRa uit te leggen? Denk aan twee walkie talkies. Jij hebt er eentje, ik heb er eentje. Jij drukt op de knop en zegt: “Hallo, hoor je mij?” Mijn apparaat ontvangt jouw radiosignaal en ik kan antwoorden. Daar komt geen internet aan te pas. Geen provider, geen telefoonmast, geen abonnement. Alleen twee apparaten die via radio met elkaar praten. Dat is in de basis ook wat LoRa mogelijk maakt.
Natuurlijk is LoRa technisch veel ingewikkelder dan een ouderwetse walkie talkie. Maar als eerste kennismaking is deze vergelijking behoorlijk handig.
Maar LoRa is nog geen Meshtastic
Hier zit een belangrijk verschil. LoRa en Meshtastic zijn niet hetzelfde. LoRa is de techniek waarmee de radiosignalen worden verstuurd. Meshtastic is de software die van LoRa-hardware een mesh-communicatienetwerk maakt.
De officiële Meshtastic-software ondersteunt onder andere iPhone, Android en webclients. Je telefoon praat daarbij bijvoorbeeld via Bluetooth met je LoRa-apparaat. De daadwerkelijke communicatie met andere nodes gaat vervolgens via de radio.
En dan wordt het pas echt interessant: de mesh
Stel dat Jan en Klaas elkaar rechtstreeks kunnen bereiken. Dan is het simpel: Jan → Klaas. Maar wat gebeurt er als ze te ver uit elkaar staan, en Pauline er precies tussenin staat? Dan kan het netwerk er zo uitzien:
Pauline hoeft daarbij niet handmatig als postbode op te treden. Het Meshtastic-netwerk kan berichten automatisch via andere nodes laten doorsturen. En daar komt het woord mesh vandaan. Elke node kan onderdeel van het netwerk worden. Hoe meer nodes er in een gebied staan, hoe groter het netwerk in principe kan worden. En dat maakt het concept ineens een stuk interessanter dan twee losse walkie talkies.
Je bouwt eigenlijk je eigen netwerk
En dat vind ik persoonlijk het meest interessante idee achter Meshtastic. Bij vrijwel alles wat we tegenwoordig doen zijn we gewend geraakt aan centrale voorzieningen. Een WhatsApp-bericht gaat via internet naar Meta. Een telefoongesprek gaat via een telecomnetwerk. Een e-mail gaat via mailservers. Een website staat op een webserver. Valt de internetverbinding weg, dan valt een groot deel van onze digitale communicatie daarmee ook weg.
Een Meshtastic-netwerk werkt anders. Je plaatst zelf nodes. Je kunt ze meenemen, bij mensen thuis neerzetten, of op een hoge plek zetten. En samen vormen die apparaten een lokaal draadloos netwerk. Zonder dat iemand de rol van internetprovider hoeft te spelen.
Wat gebeurt er tijdens een grote storing?
Hier wordt het verhaal ineens minder theoretisch. Op 28 april 2025 kreeg Spanje samen met Portugal te maken met een enorme stroomstoring. Het elektriciteitsnet van continentaal Spanje en Portugal viel vrijwel volledig uit. Volgens het uiteindelijke onderzoek van ENTSO-E ging het om een zeer ernstige keten van technische problemen in het net.
Bron: nos.nl - landelijke stroomstoring in Spanje en Portugal
De gevolgen waren enorm. Treinen kwamen stil te staan, het verkeer raakte ontregeld en betaalsystemen hadden problemen. Ook mobiele communicatie en internet waren op verschillende plaatsen verstoord of onbetrouwbaar. Spaanse media rapporteerden bijvoorbeeld dat in delen van de Balearen telecommunicatie en internet waren uitgevallen.
En toen gebeurde er iets interessants. Binnen de Meshtastic-community verschenen berichten van mensen in Spanje en Portugal die vertelden dat hun Meshtastic-apparaten nog gewoon konden communiceren, terwijl mobiele communicatie op hun locatie niet of nauwelijks werkte. Een gebruiker in Portugal beschreef bijvoorbeeld dat hij tijdens de black-out geen stroom had en lange tijd geen mobiele verbinding, maar via de Meshtastic-community toch berichten en informatie kon uitwisselen.
En Oekraïne?
Een nog interessanter voorbeeld komt uit Oekraïne. Door de oorlog is de normale communicatie-infrastructuur daar op veel plaatsen kwetsbaar geworden. Stroomvoorzieningen, mobiele netwerken en internetverbindingen vallen regelmatig volledig uit of worden verstoord.
In de Oekraïense Meshtastic-community wordt daarom actief gewerkt met LoRa-gebaseerde mesh-netwerken. Een Oekraïense radio-community beschrijft Meshtastic bijvoorbeeld als een manier om tekst en locatiegegevens uit te wisselen zonder mobiele telefonie of internet, waarbij apparaten automatisch berichten voor elkaar doorgeven. Er zijn daarnaast openbare analyses die beschrijven dat LoRa- en mesh-systemen in Oekraïne worden gebruikt als aanvulling op traditionele communicatiemiddelen wanneer de infrastructuur niet beschikbaar of onbetrouwbaar is geworden.
Geen internet betekent ook echt geen internet
Dat klinkt misschien bijna te mooi om waar te zijn. Maar er zit een belangrijke nuance aan. Meshtastic is geen alternatief voor het internet. Je bekijkt er geen YouTube-video’s mee. Je verstuurt er geen foto van 15 MB mee. En een Windows-update via LoRa kun je wel vergeten.
LoRa is juist bedoeld voor kleine hoeveelheden (tekst)data. Bijvoorbeeld:
Dat soort berichten past uitstekend bij het concept. De huidige Meshtastic-documentatie noemt voor berichten een limiet van ongeveer 200 bytes in de app. Dat zegt eigenlijk alles over het soort communicatie waarvoor het bedoeld is.
Kan Nederland zijn eigen Meshtastic-netwerk krijgen?
Ja. En dat is misschien wel het leukste experiment. Stel je voor dat we in Nederland niet één groot centraal Meshtastic-netwerk proberen te bouwen, maar allemaal kleine lokale netwerken. Een paar mensen in een wijk. Een groep wandelaars. Een camping. Een evenement. Een hackerspace. Een club radio- en computerliefhebbers. Een aantal nodes op hoge plekken. Iedereen bouwt mee.
En waar netwerken elkaar kunnen bereiken, ontstaat vanzelf een groter geheel. Dat is het mooie van een mesh. Je hoeft niet eerst een bedrijf te hebben dat een landelijk netwerk uitrolt. Geen zendmasten, geen abonnementen. Je hebt vooral mensen nodig die bereid zijn een node te plaatsen. Stel je bijvoorbeeld een Nederlandse “Meshtastic-snelweg” voor:
Dat hoeft natuurlijk niet letterlijk zo te worden. Maar het principe is interessant: iedere node verzorgt een klein stukje van het netwerk. Met voldoende nodes komen berichten veel verder dan één enkele radioverbinding. De uitdaging zit in afstand, bebouwing, antennes, hoogte, lokale regelgeving en vooral de bereidheid van mensen om nodes actief te laten draaien. Het netwerk ontstaat dus niet vanzelf. Het moet eerst door mensen worden gebouwd.
Maar mag dat zomaar in Nederland?
Hier moeten we ook even opletten. Radiofrequenties zijn geen vrij speelveld. Nederland kent verschillende frequentiebanden die vergunningvrij gebruikt mogen worden, maar daar horen voorwaarden en beperkingen bij. De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) benadrukt ook dat vergunningvrije frequenties gedeeld worden en dat storingen mogelijk zijn.
Misschien is dat wel het mooiste aan Meshtastic
We zijn gewend geraakt aan een wereld waarin communicatie vrijwel altijd via iemand anders loopt. Via een provider, via het internet, via een server, via een datacenter. Meshtastic draait dat idee een beetje om.
Wat als we het netwerk niet huren, maar zelf bouwen? Niet sneller, niet groter, niet bedoeld om het internet te vervangen. Maar klein, zuinig, lokaal en volledig onafhankelijk.
Een soort digitale walkie talkie die heeft geleerd om samen te werken met andere walkie talkies in de buurt. En eerlijk gezegd vind ik dat een geweldig idee.
Mijn volgende stap
Ik heb inmiddels zelf een LoRa-apparaat en de Meshtastic-app op mijn iPhone draaien. Tijd dus om niet alleen over Meshtastic te praten, maar het ook echt uit te proberen. Er liggen genoeg vragen: Wat is een node precies? Welke frequentie moet ik gebruiken? Wat is een channel? Hoe werkt routing? Hoe ver komt mijn apparaat? Kan ik thuis een node plaatsen? En misschien nog leuker: zijn er in mijn omgeving al andere Meshtastic-nodes actief? En zo ja, hoe ver kunnen we samen komen?
Misschien bouwen we uiteindelijk wel ons eigen kleine stukje van het internet. Alleen dan zonder internet.