Er zijn van die dingen in je leven waarvan je pas veel later beseft hoeveel invloed ze op je hebben gehad. Voor mij zijn dat er twee: mijn vader en Chriet Titulaer.
Twee mannen die op hun eigen manier mijn nieuwsgierigheid naar techniek hebben aangewakkerd. De één gewoon thuis aan de eethoek, de ander op televisie vanuit een wereld die soms bijna rechtstreeks uit een sciencefictionfilm leek te komen.
En ergens tussen die twee werelden stond een Commodore VIC-20. Mijn eerste ervaring met een computer.
Mijn vader. En Chriet Titulaer.
Een huis waarin techniek welkom was
Ik heb mijn interesse in computers en techniek niet zomaar gekregen. Mijn ouders stonden opvallend open voor nieuwe technologie. Vooral mijn vader.
Nieuwe techniek was bij ons thuis niet iets waar je bang voor moest zijn. Het was iets waar je aan moest zitten, mee moest experimenteren en vooral van moest proberen te begrijpen hoe het werkte.
Toen in de jaren 80 de Commodore VIC-20 bij ons thuis kwam, ging er voor mij een wereld open. Een computer in huis was toen nog helemaal niet zo vanzelfsprekend als tegenwoordig.
Er stond toen nergens een laptop op een bureau. Er was geen internet. Dus ook geen Google. En geen YouTube waar je even snel een tutorial kon opzoeken. Als je wilde weten hoe iets werkte, moest je het uitzoeken.
En dat deden we. Samen. Mijn vader, ik en een goede collega van mijn vader brachten heel wat avonden door met de VIC-20, die was aangesloten op een klein zwart-wit tv-toestel dat op de eethoek werd geïnstalleerd. Vaak tot diep in de nacht. We wilden niet alleen computers gebruiken. We wilden vooral ook begrijpen hoe zo’n ding werkte.
Een computer met 5 KB geheugen
Tegenwoordig klinkt het bijna als een typefout. De standaard Commodore VIC-20 had ongeveer 5 KB RAM. Vijf kilobyte. Niet 5 GB. Niet 500 MB. Nee, 5 KB. En daarvan was in de praktijk ongeveer 3,5 KB beschikbaar voor BASIC-programma’s en variabelen.
Om het even in perspectief te zetten: een moderne smartphone heeft tegenwoordig miljoenen keren zoveel werkgeheugen. Maar daar kom ik zo nog op terug.
Want die beperkingen waren eigenlijk een fantastische leerschool. Als je programma te groot werd, dan paste het simpelweg niet. Je kon niet zeggen: “Ach, gooi er nog maar wat extra RAM bij.”
Je moest nadenken. Kan die code niet korter, kan het niet efficiënter? Kan ik hetzelfde niet slimmer oplossen? Heb ik die variabele in de code echt nodig? Hoe kan ik geheugen besparen?
Iedere byte telde gewoon. De computer dwong je om efficiënt na te denken.
Een computerspelletje spelen betekende soms uren typen
Tegenwoordig download je een spel in een paar seconden. Toen kon het gebeuren dat je een tijdschrift opensloeg en daar een programma zag staan. Letterlijk. Pagina’s vol met BASIC-code.
En als je dat programma wilde spelen, zat er maar één ding op. Typen. Regel voor regel.
Nagebouwd VIC-20-opstartscherm. Er wordt getypt: 10 PRINT "HALLO JORIS", 20 GOTO 10, RUN. Daarna print het scherm eindeloos de tekst HALLO JORIS, precies zoals het programma opdraagt.
En dan maar hopen dat je ergens geen komma, punt of letter verkeerd had ingevoerd. Want één foutje kon betekenen dat je programma niet werkte.
Geen compiler die je uitgebreid vertelde waar het probleem zat. Geen Google.nl. Geen ChatGPT. Gewoon je eigen ogen, je gezond verstand, geduld en soms een boel frustratie. 😄
Maar juist daardoor leerde je ontzettend veel. Je begon te begrijpen wat een variabele was. Wat een lus deed. Waarom een programma ineens bleef hangen. Waarom een bepaald commando nodig was.
Computeren was niet alleen consumeren. Je bouwde het allemaal zelf.
En dan was er het cassettebandje
Opslaan was ook een avontuur. Een harde schijf? Vergeet het maar. Een floppy drive? Voor ons veel te kostbaar. De VIC-20 kon programma’s opslaan op een cassettebandje.
Je drukte op PLAY. En dan begon het wachten. Dat typische geluid van een computer die data van een cassettebandje aan het lezen was. Voor de huidige generatie waarschijnlijk complete magie. Voor ons was het doodnormaal.
En als je cassettebandje het niet meer goed deed? Dan kon je uiteindelijk weer opnieuw beginnen.
Het was allemaal wat minder plug-and-play. Maar misschien was dat juist goed. Je leerde dat techniek soms moeite kostte. En dat je met geduld vaak verder kwam.
Je moest het zelf uitzoeken
Er was simpelweg geen alternatief. Als iets niet werkte, kon je niet even een YouTube-video opzoeken. Je kon nergens op het internet een vraag stellen. Je kon ook niet even de nieuwste versie van een programma downloaden.
Je had je computer, een boek of tijdschrift en de mensen om je heen. Je las de code opnieuw. Je zocht naar die ene fout. Je veranderde iets in de code. En soms werkte het ineens.
Dat moment dat je na een avond prutsen eindelijk zag gebeuren wat je wilde, was geweldig. Niet omdat het programma zo ingewikkeld was. Maar omdat jíj het had opgelost of had gemaakt.
Van 5 KB naar 12 GB
En dan wordt het verschil tussen toen en nu pas echt bizar. De VIC-20 had ongeveer 5 KB RAM. De Commodore Amiga 500 die later bij ons thuis kwam, had standaard 512 KB RAM. Dat was voor die tijd een enorme sprong: ruim honderd keer zoveel geheugen als de VIC-20.
Maar kijk vervolgens naar een moderne smartphone. Een iPhone 18 Pro beschikt over 12 GB RAM. Dat is 12.288 MB. Oftewel ruim 2,5 miljoen keer zoveel RAM als de standaard VIC-20.
Met die 5 KB probeerden wij computerspelletjes te maken. Met 12 GB RAM draaien we tegenwoordig tientallen apps, bewerken we foto’s en video’s, spelen we games, streamen we video en gebruiken we kunstmatige intelligentie. De technologie is werkelijk van een andere planeet geworden.
| Apparaat | Werkgeheugen | Opslag | Periode |
|---|---|---|---|
| Commodore VIC-20 | ~5 KB RAM | cassettebandje | begin jaren 80 |
| Commodore Amiga 500 | 512 KB RAM | floppy 880 KB (later 20 MB hdd) | eind jaren 80 |
| iPhone 18 Pro | 12 GB RAM | honderden GB | 2026 |
En toen kregen we een Amiga 500
Na de VIC-20 kwam bij ons thuis de volgende grote stap. Een Commodore Amiga 500, via een PC-Privéproject. En dat voelde alsof we ineens een ruimteschip hadden gekregen. De mogelijkheden waren enorm. We hadden stereogeluid en een los kleurscherm.
En vooral: we hadden floppy’s. De 3,5-inch diskette. Dat kleine vierkante dingetje dat tegenwoordig nog geen fatsoenlijke foto zou kunnen opslaan. Maar toen voelde een diskette als pure luxe. Programma’s konden veel sneller worden geladen en opgeslagen.
En natuurlijk was er XCOPY. Wie die tijd heeft meegemaakt weet waarschijnlijk precies waar ik het over heb. Een diskette kopiëren was ineens een kwestie van een paar muisklikken. En ja... dat werd toentertijd heel veel gedaan. 😉
880 KB voelde als een zee van ruimte
Een Amiga-diskette kon ongeveer 880 KB bevatten. Bijna een megabyte! Dat was in die tijd helemaal niet gek. Sterker nog, het voelde behoorlijk ruim.
Als je nu een foto met je smartphone maakt, kan die foto al groter zijn dan de volledige opslagcapaciteit van zo’n diskette. Een moderne iPhone begint inmiddels bij honderden gigabytes aan opslag. Een diskette had nog geen miljoenste daarvan.
En toch kregen we er complete programma’s, spellen en bestanden op. Dat was mogelijk omdat software en bestanden toen veel kleiner waren en programmeurs veel bewuster met beschikbare ruimte moesten omgaan.
20 MB: een gigantische harde schijf
En dan was er de harde schijf. Een harde schijf van... 20 MB. Twintig megabyte! Vandaag zou je daar waarschijnlijk niet eens serieus naar kijken. Maar toen was 20 MB enorm.
Het probleem was alleen de prijs. De Commodore A590 harde schijf van 20 MB kostte destijds ƒ 1.499,- (gulden). En dat was geen bedrag dat je zomaar even uit je zak trok. Zeker niet in een gezin van vier waarin mijn vader hoofdzakelijk de kostwinner was.
Als je dat bedrag vertaalt naar de koopkracht van nu, begrijp je pas echt hoe serieus zo’n investering was. Een harde schijf was geen “goh, laten we die ook maar nemen”. Het was een grote aankoop. Dus deden we het zonder. Floppy’s waren prima.
Beperkingen maakten ons creatiever
Als ik nu terugkijk, denk ik dat juist die technische beperkingen mij iets hebben geleerd wat in de huidige IT-wereld soms minder vanzelfsprekend is. Je moest roeien met de riemen die je had. Je had beperkte opslag. Beperkt geheugen. Beperkte rekenkracht. En toch moest je iets werkend krijgen.
Dat betekende dat je creatief moest zijn. Je moest nadenken over efficiëntie. Je moest dingen zelf uitzoeken. En vooral: je moest doorzetten.
Tegenwoordig beschikken we over bijna onvoorstelbaar veel rekenkracht en opslag. Daardoor is efficiëntie minder vaak een harde noodzaak. Neem bijvoorbeeld software. Een moderne PDF-lezer hoeft in principe niet extreem groot te zijn. Toch kan een installatie van een programma als Adobe Acrobat honderden megabytes in beslag nemen.
Vanuit het perspectief van een moderne computer is dat misschien geen ramp. We hebben immers terabytes aan opslag en gigabytes aan RAM. Maar als je uit de wereld van de VIC-20 komt, blijft het toch een beetje vreemd. Een programma dat ooit met een paar kilobytes moest functioneren, tegenover software die honderden megabytes nodig heeft om een document te openen.
Natuurlijk is moderne software ook veel complexer. Er zitten beveiligingsfuncties, frameworks, bibliotheken, interfaces en allerlei andere functionaliteiten in die software uit de jaren 80 simpelweg niet had. Maar toch. Het kan vaak efficiënter. Vroeger móést het. Tegenwoordig hoeft het vaak niet meer. En als iets niet hoeft, wordt het helaas ook niet altijd gedaan.
Van iedere byte genieten naar “we hebben toch 32 GB?”
Misschien is dat uiteindelijk de grootste tegenstelling tussen toen en nu. In de jaren 80 keek je naar iedere byte alsof het goud was. Tegenwoordig kijken we naar een paar honderd megabyte soms alsof het een verwaarloosbaar detail is.
Een applicatie van 500 MB? Geen probleem. Een website die honderden megabytes aan JavaScript, afbeeldingen en frameworks binnenhaalt? De glasvezelverbinding trekt het wel. Een smartphone-app van een paar honderd megabyte? Ach, we hebben 256 GB opslag. Het werkt.
En dat is natuurlijk ook een gevolg van vooruitgang. Ik wil absoluut niet terug naar computers met 5 KB geheugen. Daarvoor ben ik inmiddels veel te verwend. 😉
Maar ik denk wel dat het geen kwaad kan om af en toe terug te denken aan die periode waarin je moest nadenken over wat je deed. Want beperkingen kunnen creativiteit afdwingen. Als je alles onbeperkt tot je beschikking hebt, hoef je niet altijd meer naar de slimste oplossing te zoeken.
En misschien is dat wel één van de dingen die ik onbewust heb geleerd achter die oude Commodore.
Niet vragen hoeveel ruimte je hebt. Maar eerst vragen: hoe kan ik dit slimmer oplossen met wat ik heb?
En dan was er Chriet Titulaer
Terwijl wij thuis met onze Commodore bezig waren, was er op televisie iemand die mij een heel andere kant van de techniek liet zien. Chriet Titulaer. Voor mij is hij onlosmakelijk verbonden met TROS Wondere Wereld.
Chriet Titulaer was sterrenkundige, wetenschapscommunicator en vooral iemand die technologie en wetenschap op een manier wist te presenteren waardoor je nieuwsgierig werd. Hij maakte ingewikkelde onderwerpen toegankelijk. Ruimtevaart. Computers. Robotica. Telecommunicatie. Elektronica. Kunstmatige intelligentie.
En allerlei technologie waarvan je toen dacht: “Dat kan toch helemaal niet?” Maar Chriet vertelde het alsof het de normaalste zaak van de wereld was. En dat vond ik fantastisch.
Wondere Wereld
TROS Wondere Wereld was voor mij veel meer dan zomaar een televisieprogramma. Het was een venster naar de toekomst. Terwijl ik thuis met mijn vader zat te worstelen met BASIC op een VIC-20, zag ik op televisie wat er allemaal mogelijk zou kunnen worden.
Computers die met elkaar communiceren. Videobellen. Slimme huizen. Robotica. Automatisering. Een wereld waarin technologie steeds meer onderdeel zou worden van het dagelijks leven.
Sommige voorspellingen bleken verrassend nauwkeurig. Andere waren behoorlijk optimistisch. En sommige ideeën waren vooral heerlijk jaren-80. Maar dat maakte het juist zo mooi. Het ging niet alleen om wat technologie was. Het ging vooral om wat technologie zou kunnen worden.
Een fragment dat me altijd is bijgebleven: een van de allereerste mobiele telefoons, ergens uit diezelfde Wondere Wereld-archieven. Kijk zelf maar wat daar toen zo bijzonder aan was.
Het Huis van de Toekomst
Een van de bekendste projecten van Chriet Titulaer was het Huis van de Toekomst, dat in 1989 in Rosmalen werd geopend. Als je daar als kind in de jaren 80 naar keek, leek het alsof iemand een huis uit het jaar 2000 rechtstreeks uit een sciencefictionfilm had gehaald.
Automatische verlichting. Elektronische apparatuur. Geautomatiseerde systemen. Communicatie via beeld. Technologie die allerlei dagelijkse taken moest ondersteunen.
Tegenwoordig kijken we daar misschien met een glimlach naar. Maar eigenlijk is het behoorlijk indrukwekkend. Want veel van de ideeën achter dat futuristische huis zijn inmiddels doodnormaal.
We bedienen verlichting met onze telefoon. Deurbelcamera’s laten ons zien wie er voor de deur staat. We praten tegen apparaten. Thermostaten leren onze gewoontes. Televisies zijn computers geworden. Computers zitten inmiddels in onze auto’s, horloges, koelkasten en zelfs in speelgoed. En videobellen? Daar denken we inmiddels nauwelijks meer over na. In de jaren 80 was het toekomstmuziek.
Chriet liet ons dromen
Wat ik mooi vind aan Chriet Titulaer is dat hij technologie nooit alleen presenteerde als een verzameling elektronische onderdelen. Hij liet vooral zien wat technologie voor mensen zou kunnen betekenen.
Soms zat hij ernaast. Soms was zijn toekomstbeeld veel te optimistisch. Maar regelmatig zag hij ontwikkelingen aankomen die we nu als vanzelfsprekend beschouwen.
En misschien is dat wel de grootste overeenkomst tussen Chriet en mijn vader. Ze maakten techniek interessant. Mijn vader door samen met mij achter die VIC-20 te kruipen. Chriet door op televisie een wereld te laten zien die nog niet bestond. De één leerde mij hoe je zelf kon ontdekken. De ander liet mij dromen over wat er allemaal mogelijk was.
Van verwondering naar beroep
Als ik nu terugkijk op mijn loopbaan in de ICT, zie ik eigenlijk een vrij duidelijke lijn. Die begint bij een jongen die samen met zijn vader en diens collega tot diep in de avond BASIC-programma’s intikt op een VIC-20. Een jongen die gefascineerd naar Chriet Titulaer kijkt en zich afvraagt hoe die toekomst eruit zal zien.
Daarna kwam de Amiga 500. De floppy’s. XCOPY, en zelf kocht ik later nog een Commodore Amiga 1200. Toen kwamen de eerste harde schijven. Steeds krachtigere computers. Netwerken. Het internet. Servers. Virtualisatie. Cloud. Smartphones. En tegenwoordig hebben we zelfs kunstmatige intelligentie (AI).
De techniek verandert voortdurend. Maar de nieuwsgierigheid is eigenlijk hetzelfde gebleven. Hoe werkt het? Waarom werkt het zo? Kan het beter? En wat gebeurt er als ik dit probeer?
Dat zijn volgens mij de vragen die iemand uiteindelijk echt de techniek in trekken. Niet het apparaat zelf. Maar de behoefte om te begrijpen wat er achter dat apparaat gebeurt.
De toekomst is uiteindelijk gewoon het heden geworden
Als ik nu een moderne computer aanzet, een smartphone pak of met AI werk, moet ik soms terugdenken aan die VIC-20. Een computer met ongeveer 5 KB RAM. Programma’s op cassette. BASIC-code die je zelf moest intikken. Een Amiga 500 met 512 KB geheugen. Een floppy van 880 KB. Een harde schijf van 20 MB die ongeveer ƒ 1.499,- gulden kostte.
En nu? Een iPhone 18 Pro met 12 GB RAM en honderden gigabytes opslag. Het verschil is bijna niet meer te bevatten.
Maar ondanks al die vooruitgang is er één ding hetzelfde gebleven. De nieuwsgierigheid. De verwondering. Het willen begrijpen. Het zelf willen proberen.
En misschien is dat wel de belangrijkste erfenis van die oude computers. Niet dat ze snel waren. Dat waren ze absoluut niet. Niet dat ze veel konden. Dat konden ze naar onze huidige maatstaven nauwelijks. Maar ze daagden je uit. Ze gaven je weinig middelen en zeiden eigenlijk: “Succes ermee.” En dus ging je aan de slag.
Bedankt, pap. Bedankt, Chriet.
Als ik eerlijk ben, had ik zonder mijn vader misschien nooit op dezelfde manier naar techniek gekeken. En zonder Chriet Titulaer had ik misschien nooit zo’n beeld gekregen van wat techniek allemaal zou kunnen worden.
Mijn vader bracht de techniek naar de eettafel. Chriet bracht de toekomst naar de woonkamer. De één gaf me een computer. De ander gaf me een blik op een wereld die nog moest komen.
En ergens tussen de piepende cassettebandjes, BASIC-regels, floppy’s, XCOPY, TROS Wondere Wereld en het futuristische Huis van de Toekomst ontstond iets wat uiteindelijk een groot deel van mijn leven zou bepalen.
Mijn liefde voor techniek.
En die jongen met zijn VIC-20? Die is uiteindelijk gewoon de ICT in gegaan. Missie geslaagd.
📺 Kijk terug naar de Wondere Wereld
Wie deze periode zelf heeft meegemaakt, hoeft waarschijnlijk niet veel overtuigd te worden. En voor wie het niet heeft meegemaakt, is het juist ontzettend leuk om even terug te gaan naar een tijd waarin een computer nog iets bijzonders was en een videotelefoon nog pure toekomstmuziek leek.
Niet alleen als nostalgie. Maar ook als herinnering aan een tijd waarin de toekomst nog echt als toekomst voelde. Een tijd waarin je naar een televisieprogramma kon kijken en dacht: “Zou dit ooit echt kunnen?”
Het bijzondere is dat we inmiddels in die toekomst leven. En misschien is dat uiteindelijk de mooiste gedachte: de toekomst waar Chriet over vertelde, is voor een groot deel gewoon ons dagelijks leven geworden.
Wil je meer weten over Chriet, of TROS Wondere Wereld nog eens terugkijken? Twee mooie plekken om te beginnen: